تبلیغات
عادلانه - جرم شناسی اقدامات تامینی مکتب تحققی , حدیث السعید و الشقی
" ـ اللّهُمَّ كُنْ لِوَلِیِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَیْهِ وَعَلى آبائِهِ فی هذِهِ السّاعَةِ وَفی كُلِّ ساعَةٍ وَلِیّاً وَحافِظاً وَقائِدا ‏وَناصِراً وَدَلیلاً وَعَیْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَك طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فیها طَویلاً "

 

 

بسم الله الرحمن الرحیم


بررسی و مقایسه مکتب تحققی با قانونی بودن اقدامات تامینی و تربیتی

 

ماده 12 لایحه جدید قانون مجازات مقرر میدارد: حکم به مجازات یا اقدام تامینی و تربیتی و اجرای آن باید از طریق دادگاه صالح،  به موجب قانون و با شرایط و کیفیات مقرر در آن باشد.

فلسفه پیدایش اقدامات تامینی و تربیتی ، اصلاح بزهکار هست . وبه تبع، اصلاح آن نیازمند شناخت بزهکار می باشد. فهم اینکه بزهکار در چه شرایطی مرتکب بزه شده است و دخیل کردن این اوضاع و احوال در حکم دادگاه ، نیازمند این است که قاضی کاملا آزاد و مختار باشد ودر محدودیت قانون نباشد.




حال این سوال مطرح ات که با توجه به ماده 12 فوق الذکر ، آیا قانونی کردن اقدامات تامینی و تربیتی و تعیین حدود و ثغور و اقل واشد مجازات، امکان اصلاح بزهکار و احیانا اقداماتی که در جهت اصلاح او باشد، برای قاضی ممکن است؟

با بررسی اندیشه های مکتب تحققی که از بانیان اقدامات تامینی و تربیتی بوده اند ، و نقد آن، مساله وضوح بیشتری پیدا میکند.

 

مکتب تحققی(اثباتی)

ظهور «مکتب جدید» فلسفه کیفری در دو دهه پایانی قرن نوزدهم با تحولات شگرف علمی در زمینه پژوهشهای علوم انسانی به ویژه مردم شناسی ، جامعه شناسی، روانشناسی، و توسعه آنها همزمان بوده است.

بنیانگذار این مکتب سزار لومبروزو، صاحب کتاب انسان جنایتکار می باشد. که بزه را بیماری اجتماعی تلقی می کند و معتقد است که مجازات، عکس العمل اجتماعی جرم است و بایستی وسیله دفاع اجتماعی علیه بیماری، جرم باشد.

آموزه این مکتب به روش استقراء و بر پایه تجربه است. و بزه را عملی حیوانی که وقتی در رفتار انسان نمایان می شود ، نشانه ای از طغیان و بازگشت غریزه های ابتدایی به همراه دارد.

او بزهکاری را همانند سایر پدیده های اجتماعی بهنجار تلقی می کند، و معتقد به وجود جانی مادرزاد یا باالفطره است که با علائم و نشانه های خاصی (جسمانی وساختمانی) مثل کوتاهی قد، پیشانی تنگ ، برجستگی گونه ها و...... مشخص می شود.

لمبروزو  بعدها نسبت به انتقادهایی که به وی وارد شد و تحت تاثیر انیشه های شاگرد خود انریکوفری ، تاثیر عوامل اجتماعی را نیز بر وقوع جرم پذیرفت وبه جامعه شناسی کیفری علاقه نشان داد.

طبق این نظریه علاوه بر طبقه بندی جرائم به جنایت، جنحه و خلاف، باید به طبقه بندی مجرمین نیز اقدام کرد. که پنج طبقه بزهکاران مادرزاد، بزهکاران دیوانه ، بزهکاران به عادت، بزهکاران اتفاقی و بزهکاران هیجانی تقسیم و برای هر گروه کیفرهای خاصی را پیشنهاد کردند. مثلا جانیان مادرزاد و مختل المشاعر و به عادت ، باید اعدام، تبعید و نگهداری در موسسات شوند، چون قابل اصلاح نیستند.

خلاصه تئوری بانیان این مکتب عبارتست از:

الف- نفی اختیار و آزادی اراده انسان

یعنی ارتکاب جرم به خاطر عوامل درونی و بیرونی است نه اختیار فرد.

ب- میزان خطر مجرم برای جامعه

یعنی به جای نظم عمومی و مسئولیت مجرم باید به میزان خطری که مجرم برای جامعه دارد توجه کرد و براساس میزان و درجه حالت خطرناک مجرم تدابیری پیش بینی کرد تا جامعه از خطر بزهکاران در امان بماند. برای تشخیص حالت خطرناک بزهکار، باید به طرق علمی و آزمایشهای پزشکی و روانی متوسل گردید و اقدامات تامینی را به جای مجازات به کار برد.

اقدامات تامینی نه تنها نسبت به بزهکاران قابل اجرا هست بلکه نسبت به کسانی که هنوز مرتکب جرم نشده ولی احتمال ارتکاب جرم در آینده به وسیله آنان هست ، باز قابل اعمال است.

ج- تدابیر فردی متناسب با خطر اجتماعی بزهکار

 تدابیر فردی باید تنها با توجه به ماهیت و اهمیت خطر اجتماعی فرد بزهکار در نظر گرفته شود و نه شدت و اهمیت جرم ارتکابی.

عوامل ارتکاب بزه

عوامل مختلفی را برای بزهکاری عنوان کرده اند که می توان به دو دسته فردی یا درونی و اجتماعی تقسیم کرد.

عوامل فردی هم یا جسمانی و یا روانی می باشد. از عوامل جسمی می توان به توارث و اختلالات کرموزومی نام برد و عوامل روانی نیز پریشانیهای روانی ، کند ذهنی و پریشانیهای عاطفی هستند.

عوامل اجتماعی مثل نارسایی های محیط ، مشکلات اقتصادی ، شرایط نامناسب خانوادگی ، کمبود محبت و ضعف باور های اخلاقی و فردی می باشد.

 

اشکال

حدیثی از امام باقر(ع) نقل شده است که ظاهر حدیث با آنچه که مکتب تحققی اعتقاد دارد، مطابقت دارد.   « السعید سعید فی بطن امه و الشقی شقی فی بطن امه»

معنای حدیث این است که تمام امور اعم از خیر و شر و سعادت و شقاوت ، در شکم مادر مقدر میشود.

یعنی در حقیقت خود شخص نقشی در سعادت و شقاوت خود ندارد و به عبارت دیگر شخص مجبور است و اختیاری ندارد.

جواب

این با دلایل عقلی و نقلی بدیهی سازگار نیست؛ چون لازمه آن عدم اختیار برای انسان می باشد که با رشد و تعالی و کمال انسان همخوانی ندارد و خلقت بشر لغو و بیهوده خواهد بود، به همین دلیل حدیث مزبور را به طرق مختلف توجیه و تفسیر نموده اند. از آن جمله:

1-   معنای حدیث اینست که سرنوشت خوب و بد انسانها و اینکه چه کسی سعاتمند و خوشبخت است ، برای خدای تعالی از قبل روشن است و به علم ازلی خود از آن آگاه است . بنابراین مراد از شقی و سعید بودن در شکم مادر، یعنی شقی و سعید شدن انسانها در دنیا، پیش از به دنیا آمدنشان برای خداوند روشن است و او می داند.

2-   رحم مادر در تکوین و شکل گیری شخصیت نیک و بد انسان نقش دارد. ولی نه نقش کلیدی و علت تامه ؛ به دلیل احادیثی که در باب انتخاب همسر آمده است و اینکه از زنان با خانواده شریف ، پاکدامن و شجاع همسر انتخاب کنید . که نقش اساسی در تولد نوزادانتان دارند.

نتیجه:

از مجموع آنچه که بیان شد معلوم می شود که عوامل فردی و اجتماعی در بزهکاری فرد ممکن است، موثر باشد. اما نه آنگونه که لمبروزو و طرفدارانش برآن پافشاری کرده تا جایی که انسان را فاقد اراده و انتخاب میدانند. و عواملی چون وراثت و اختلالات کروموزومی، خصوصا اختلال کروموزوم جفت 23 بر اساس آنچه دکتر لافون فرانسوی و خانم ژاکوبس در مورد کروموزمهای اضافی بیان کردند، یگانه عامل در بزهکاری دانست.

در حقیقت تکوین انسان که از طریق ژن منتقل می شود و بر آن اثر می گذارد و اختلالات کروموزومی را نمیتوان بعنوان یک عامل قاطع بزهکاری تلقی نمود. زیرا عوامل محیطی مناسب و یا معالجات طبی آنها را خنثی و بلا اثر خواهد نمود.

در مورد عوامل محیطی نیز نمی توان استدلال به استقلال هر یک از آنها در بزهکاری دانست، بلکه معدّ و زمینه ساز بزهکاری می باشند. و شخص نسبت به دیگران بیشتر در معرض ارتکاب جرم خواهد بود.

در هر حال طبق مبانی اسلامی هیچکدام از این عوامل باعث سلب اختیار از انسان نمی شود و انسان نسبت به اعمال خویش مختار است . و به درستی حسن و قبح اعمال را درک می کند.

در پایان لازم به ذکر است با توجه به قاعده التعزیر بما یراه الحاکم در تعزیرات، اگر در عین پیش بینی جرم و مجازات در قانون،  قاضی نیز نسبت به چنین مجرمینی دارای اختیار بیشتری باشد ، بهتر می تواند در جهت اصلاح آنان اتخاذ تصمیم کند.گرچه به هر حال قاضی نسبت به قانون نوشته محدودیت دارد.

والسلام

 

منابع: حقوق جزای عمومی دکتر اردبیلی ، حقوق جزای دکتر گلدوزیان ، بزهکاری اطفال دکتر نجفی توانا





طبقه بندی: حقوق جزا،  حقوق تطبیقی، 
برچسب ها: اقدامات تامینی تربیتی، نقد مکتب تحققی، جرم شناسی، حدیث السعید و الشقی،
داغ کن: داغ کن - کلوب دات کام
نوشته شده در تاریخ : جمعه 5 خرداد 1391 | توسط : امید | نظرات()